Licht teleurgesteld dat we Daphne en Eline niet konden meenemen in onze handbagage, trokken Anne, Charlotte, Josefien en Lotte er op uit om de projecten in Ghana te bezoeken. Samen met Annemie, Felixfonds-lid en mama van Josefien, Cis, partner van Lotte en Nils, partner van Charlotte gingen we op avontuur.
Met ons zeven-koppige reisgezelschap vertrokken we met het vliegtuig van Brussel naar Accra. Aangekomen in de luchthaven van Accra, werden we meteen begroet door een horde taxi-chauffeurs die vroegen of we naar het hotel Somewhere Nice gingen. We waren blijkbaar niet de eerste groep jonge, witte toeristen die de weg naar dit hotel hadden gevonden. De naam Somewhere Nice is zeker ook niet voor niets gekozen: de relaxe sfeer tussen de tropische planten is een welkome rust-oase tussen de drukte van Accra.
Gelukkig ruilden we het drukke, tropisch hete Accra al na 1 dag voor het noorden van het land. Geland in Tamale, beseften we al snel dat de vochtige 32°C in Accra en de droge 36°C in het noorden, beiden zeer warm aanvoelen. Het enige verschil is dat je 'minder' zweet in het noorden, omdat het verdampt zodra het aan de lucht wordt blootgesteld. Een permanente sauna dus.
Na een 3 uur durende autorit van Tamale naar Bolgatanga, konden we onze rugzakken uitpakken in Comme Si Comme Ca, ons vertrouwde hotel in Bolgatanga.
We eindigden onze avond met een lekker dinner met Rex en Gilbert, onze collega's van Northfin. Terwijl het voor de meesten blij weerzien was met Rex, was het voor iedereen de eerste keer dat we Gilbert ontmoetten. Hij startte vorig jaar als project manager van Northfin. Dat hij een uitstekende project manager is, wisten we al van onze maandelijkse online meetings. Nu werd ook duidelijk dat hij een uitzonderlijk fijne en aangename persoon is. Hij is zo'n 2 jaar ouder dan de bestuursleden van Felixfonds (onze voorzitter niet meegerekend natuurlijk ;) ), en we konden het zeer goed met elkaar vinden vanaf het eerste moment.
Het eerste bezoek bracht ons naar de dam in Tono. Het water in dit reservoir wordt gebruikt voor huishoudens tot in Bolgatanga, irrigatie van velden en… aquacultuur. De aquacultuur in het reservoir is nog kleinschalig en beslaat op dit moment maar enkele netten. Een zeer interessant extra feitje is dat een deel van de netten wordt beheerd door een nabij gelegen gevangenis om wat extra inkomsten te genereren voor de gedetineerden. Naast deze drijvende netten, zijn er ook reservoirs op het land. De beheerders, een privaat bedrijf, tonen ons hoe ze de vissen eten geven.
Daarna gingen we langs bij Theodora, een vrouw die bij ons allemaal een diepe indruk heeft nagelaten. Theodora heeft 4 betonnen basins in haar achtertuin waar ze zelf tilapia en meerkat kweekt. Ze voedt de vissen elke ochtend en avond en reinigt de bassins elke week. Alles wat ze weet, heeft ze geleerd van YouTube filmpjes en andere vrouwen uit de buurt. Het vruchtbare water in de bassins gebruikt ze om enkele gewassen te irrigeren.
Het idee om een aquacultuur-project op te starten was ontstaan tijdens onze reis naar Ghana in 2022. We zijn er nog niet helemaal uit hoe we dit op de beste manier uitwerken, maar alles wat we vandaag zagen, gaf ons alleen maar meer zin om verder uit te zoeken hoe dit allemaal kan samenkomen tot een duurzaam geheel. Wat vast staat is dat we verder willen samenwerken met sterke vrouwen zoals Theodora.
Van hier uit reden we verder naar het Pikworo Slave Camp, waar slaven vanuit wat nu Mali en Burkina Faso is, werden samengebracht op weg naar de slavenkastelen en boten aan de Zuid-kust van Ghana. De verhalen van onze gids lieten een diepe indruk na. We bezochten de rotsen waarin gleuven werden uitgehold om uit te eten. Diezelfde rotsen werden ook gebruikt om muziek te maken. De zwaarte van dit bezoek stond in sterk contrast met de opgewekte sfeer van de rest van de dag.
De laatste stop van de dag was het SWOPA Center, of Sirigu Women's Pottery and Art. Dit project werd in 1997 opgericht door Madame Melanie Kasise, wiens moeders talent in het maken van keramiek er voor heeft gezorgd dat zij naar school kon gaan. De vrouwen in de regio maken keramiek, manden, stoffen en schilderijen om een eigen inkomen te genereren. Een zeer mooi project, en de kunst die we hier vonden, was echt prachtig. We konden het natuurlijk niet laten om in de galerij rond te snuisteren.
Gezien verschillende projecten van Felixfonds zich situeren in de omgeving van Sumbrungu, net ten westen van Bolgatanga, stelde Rex voor om een ochtendmis bij te wonen. Het was voor velen onder ons al even geleden dat we een kerk binnen waren gestapt, laat staan dat we een zondagsmis bijwoonden. Maar de kerk in Sumbrungu was een bruisende ontmoetingsplaats waar we zo bijna iedereen van het dorp op 1 plaats konden ontmoeten, dus besloten we om te gaan. De priester herinnerde zich Jef, de oprichter van Felixfonds, nog goed. We herdachten ook de mama van Annemie, die ons deze week 45 jaar geleden had verlaten. Het werd een ochtend vol warme herinneringen. Na de mis waren we uitgenodigd bij Rex voor een heerlijk ontbijt. Het was duidelijk niet de eerste keer dat Rex zijn vrouw voor een grote groep eten maakte.
De rest van de dag spendeerden we in GLORE Home, bij Felix, Mary en de 15 kinderen die momenteel bij hen verblijven. Al sinds 2006 heeft Felixfonds een heel nauwe band met Felix en Mary. We blijven keer op keer onder de indruk van hun eindeloze, positieve mindset. We namen de tijd om met hen te praten, en om de kinderen te leren kennen. Tussen de weeskinderen, liepen ook hun eigen kinderen rond. Ze maakten de bewuste keuze om iedereen samen op te voeden. Aan liefde en warmte is in dit huishouden absoluut geen gebrek. Naast de gewone noden, zoals kleren, eten en schoolmateriaal, hebben sommige kinderen bijzondere medische noden.
Felix verteltde ons dat hij de volgende dag naar Accra zou reizen met 3 kinderen. Eén van hen heeft een leverziekte en gaat op consultatie bij een specialist. Voor de twee anderen was onlangs familie terug gevonden. Ondanks de goede zorgen die de kinderen bij Felix en Mary krijgen, zijn ze op lange termijn beter af bij hun eigen familie. Het afscheid was bitterzoet voor Felix, blij dat de kinderen goed terecht konden, maar triestig om afscheid te nemen.
Felix en Mary zetten echt alles wat ze hebben in het teken van de kinderen. Felixfonds steunt GLORE Home al enkele jaren met een vast jaarlijks bedrag. Felix en Mary vertellen ons dat ze zeer dankbaar zijn voor deze manier van werken. Ze weten immers nooit hoe de volgende dag er uit zal zien. Ze maken al jaren geen lange-termijn plannen, zeggen ze, omdat de noden altijd veranderen. Aan het einde van ieder jaar krijgen we een overzicht waarvoor het geld gebruikt werd.
Zo is er ook Taaron, een jongen met hydrocephalie, die in november een spoedoperatie moest ondergaan om een levensbedreigende complicatie van zijn ziekte te verhelpen. Taaron doet het ondertussen zeer goed, en met wekelijkse kiné lukt het ondertussen al om opnieuw rechtop te zitten.
Het hoogtepunt van de dag, voor de kinderen en de volwassenen, was zonder twijfel de zak met snoepjes die Josefien uit haar rugzak toverde! Zo'n heerlijk suikerbommetje was zeer welkom na alle indrukken van deze dag. Ook de kinderen kregen er een echte energie-boost van, misschien zelf iets te veel... Gelukkig konden ze alle energie eruit lopen en gillen op de binnenkoer bij GLORE Home terwijl wij rustig naar ons hotel teruggingen.
En dan was het eindelijk maandag, hoewel deze week wellicht wat atypisch geweest zal zijn voor de kinderen van de Azupupunga Primary School en Kindergarten. Deze maandag werden de lessen verstoord door een groep Felixfondsers die kwamen kijken hoe de lessen en het dagelijkse leven in elkaar zit.
We kregen een rondleiding op het schoolterrein. De lokalen die in 2019 werden gebouwd zijn nog in goede staat, en vooral BOMVOL kinderen. De kleuterblok die in 2024 werd gebouwd, was voor ons allen nieuw. Tijdens ons vorige bezoek in 2022 was er immers net een storm gepasseerd die een van de muren onderuit had geblazen. De ruïnes van toen zijn nu prachtige, kleurrijke leslokalen die bijna overlopen van de kleuters. Angela, één van de vrijwilligers die via Felixfonds een Bachelor opleiding Primary Education volgde, stond vol vertrouwen voor de klas. Ze vroeg de kinderen een liedje te zingen en iedereen zong en gebaarde enthousiast mee. Het was prachtig om te zien hoe Angela zelfvertrouwen had gewonnen voor de klas. De kinderen waren ook duidelijk heel op haar gesteld.
Na alle klassen te hebben bezocht, was het tijd voor de volwassenen om samen te komen. De ouderraad (Parent - Teacher Association, PTA), leerkrachten en verschillende ouders kwamen bijeen om de zaken in de school te bespreken. Iedereen sprak vol lof over het werk van de leerkrachten en de evolutie die ook voor hen heel duidelijk zichtbaar was: de school doet het enorm goed. De leerkrachten werken uitzonderlijk goed samen onder het toeziend oog van directrice Blessing, de leerlingen komen graag naar school. De enige zorg die naar boven kwam, was dat de school enkel lessen aanbiedt tot het 6e leerjaar. Voor de secundaire school (Junior High), moeten de leerlingen naar de dichtsbijzijnde school in een nabijgelegen dorp, zo'n 10 km verder. Dat is voor velen, vooral meisjes, niet evident. De ouders en leerkrachten pleitten ervoor om de Azupupunga School verder uit te breiden. Dit gaat over een heel groot project, dat niet zomaar in onze capaciteiten ligt. Maar wie weet, welke opportuniteit onze weg zal kruisen...
Blessing, de directrice van de school, had nog een laatste aankondiging: om de sterke presentatie van het voetbalteam van de school in de regionale scholencompetitie (3e plaats!) te vieren, waren we allemaal uitgenodigd op een voetbaltoernooi de volgende ochtend!
Na het grootste deel van de dag in de school te hebben doorgebracht, reden we verder naar de nabijgelegen CHPS (Community Heath and Planning Service). Dit gezondheidscentrum ligt op nog geen kilometer van de school, maar het was absoluut te warm om deze afstand te wandelen. In dit gezondheidscentrum worden milde ziekten behandeld of wonden verzorgd. Daarnaast zijn deze centra ook cruciaal voor de opvolging van zwangere vrouwen en hun pasgeboren babies. De CHPS waren ook de belangrijkste schakel tijdens de COVID pandemie: via de CHPS werd zo goed als de hele bevolking gevaccineerd.
In 2023 ondersteunde Felixfonds de elektrificatie van dit gebouw en de aanbouw van een elektrische waterpomp met reservoir. Door dit project is er nu ook stromend water in het gebouw om de handen mee te wassen, wat uiteraard de algemene hygiëne in het gezondheidscentrum ten goede komt.
We waren vroeg uit de veren om de warmte voor te zijn, maar het werd toch nog 37°C op het voetbalveld. De eerste match werd gespeeld door het schoolteam: gekleed in blauwe en groene voetbaljerseys, een extraatje voor de leerlingen, speelden ze om te winnen. Gilbert, gekleed in zijn nieuwe 'Team Belgium' jersey, nam de taak van scheidsrechter heel serieus. De sfeer was werkelijk ongelooflijk, het hele dorp was opgetrommeld.
Na de kinderen was het aan de ladies: de leerkrachten en Felixfonds-vrouwen tegen de moeders en vrouwen van het dorp. Met regels stak het tijdens deze wedstrijd wat minder nauw, de focus lag op GENIETEN van het spel. Plots waren we allemaal weer een beetje kind. Als laatste waren de mannen aan de beurt: de jongemannen uit het dorp, die waren intussen ook komen kijken waar al die commotie om te doen was, daagden de leerkrachten samen met Gilbert, Cis en Nils uit voor een wedstrijd. Deze wedstrijd ging er meteen wat serieuzer aan toe. Onze jongens stonden zeker hun mannetje, en ondanks een kapotte knie, werd een goal gescoord!
Wat een dag, zo veel emoties, wat een connectie die we voelden! De school doet het ZO GOED, we konden niet blijer zijn met hoe het allemaal aan toe ging vandaag. De leerkrachten doen het geweldig, de kinderen zijn gelukkig - daar doen we het voor!
Na de school bezochten we ook de dam in Tilli. Deze dam werd in 2001 gebouwd met financiële steun van Felixfonds. In 2022 waren enkele van de pompen aan herstelling toe. Het reservoir in de dam voorziet water voor de irrigatie van zo'n 300 velden van een grote groep landbouwers. Binnen de gemeenschap is er een Dam Management Committee (DMC), die de zaken overziet.
De voorzitter van het DMC vertelde ons dat er nog enkele herstellingswerken moeten worden uitgevoerd: de hoofdkleppen, die de aanvoer van water van het reservoir naar de velden voorziet, zijn versleten en laten veel water ontsnappen. De herstelling van deze kleppen is een hele klus. De jaarlijkse bijdrage die het DMC aan de landbouwers vraagt, is niet voldoende om deze grote kost te dekken. Het reservoir is door de jaren heen ook aan het verzilten: door aanvoer van stof en modder, is het meer jaar na jaar minder diep en kan er minder water in vastgehouden worden. De modder zou uit het water moeten gebaggerd worden, maar ook dit is een grote klus...
We namen deze bezorgdheden mee. We sloten de dag af met een wandeling door de velden. Het contrast van de gele, dorre droog-seizoen natuur en de groene weelderigheid binnen de hekken van de velden was enorm. Hier groeien groenten, kruiden, verschillende soort fruit. Wat een natuurpracht.
We bezochten de 8 scholen en een gezondheidscentrum waar Felixfonds de voorbije 2 jaar zorgde voor vernieuwd sanitair of een waterpomp in het WASH-project, medegefinancierd door het Fonds Elisabeth en Amélie beheerd door de Koning Boudewijnstichting. We werden doorheen de dag verwelkomd door duizenden kinderen (elke school telt 350 tot 600 leerlingen en hun leerkrachten. Bij elk bezoek kwamen bijkomende noden naar boven. We hebben nog eens ervaren hoe evidente dingen voor ons, hier echt niet zo vanzelfsprekend zijn.
Tussendoor gingen we langs enkele jonge vrouwen die aan het weven waren en een groep oudere vrouwen die manden vlechten om inkomen te verwerven. We konden zelf hun technieken om het gras te bewerken uitproberen. De verantwoordelijke van de groep liet ons weten dat we ontwerpen mogen bezorgen, die zij dan uitwerkt in een model om de manden vervolgens te vlechten. Dit willen we zeker uitzoeken. Op die manier steunen we immers dubbel: rechtstreeks inkomen voor een groep vrouwen én inkomen bij de verkoop van de manden, zodat we weer andere projecten kunnen steunen.
We sloten de dag af met een bezoek aan de farm van Gilbert, de projectleider van Northfin. In het droge seizoen groeien er enkel peppers, die gevoed worden met water van de pomp. In het regenseizoen ziet de hele regio er groen uit, met millet, maïs en andere gewassen. Gilbert woont in een compound, samen met zijn broers. Hij studeerde in het Zuiden, maar is ook boer om een inkomen te verwerven. Hij staat letterlijk met zijn voeten op de grond. Dat maakt hem een ideale projectleider voor ons.
We ontmoetten ook de vader van Gilbert en poseerden samen met hem aan de machtige Baobab naast hun compound.
's Avonds trakteerde Agnes, de vrouw van Rex, ons op een heerlijke maaltijd op hun binnenkoer. Agnes verliet ons al vroeg om te gaan slapen. Ze staat elke dag om 4 uur op om maaltijden klaar te maken voor de kinderen van de school naast hen. Gelukkig is koken haar passie 😏 !
Op onze laatste dag in het Noorden van Ghana gingen we naar de craft market om de typische "Bolga-baskets", en andere lokale, ambachtelijke zaken aan te kopen. Collega Astrid slaagde er enkele jaren geleden in om een hele lading manden mee naar België te brengen. Deze zijn intussen allemaal verkocht. Ons moest het dus ook lukken om een nieuwe voorraad aan te leggen. Deze ambachtelijke producten zijn heel gegeerd op het jaarlijkse wereldfeest in Lennik. Tegelijk betekent het een mooi inkomen voor het Felixfonds, waarmee we weer andere zaken kunnen doen. Gilbert was bezorgd dat we ons zouden laten aftroggelen door de handelaars, maar we kunnen van onszelf zeggen dat we gewiekste aankopers werden. Pokerface op en afdingen maar. Met achteraf een schuldgevoel...
We wilden heel graag de tijd nemen om met Felix en Mary van GLORE Home dieper in te gaan op hun werk en de uitdagingen die ze tegenkomen. Dit deden we bij een lunch in ons hotel Comme Ci Comme Ca. Ze getuigden enerzijds dat ze onze bezoeken steeds ervaarden als een sterke aanmoediging voor hun werk. Anderzijds kwamen er inderdaad noden naar boven. Zo beschikt hun school over een watertank, maar niet over een gemechaniseerde pomp. Hierdoor moeten ze telkens water aankopen en laten leveren. Op een dag was er een gekko in terechtgekomen en gestorven, wat het water maanden lang zwaar verontreinigde. Met een gemechaniseerde pomp zouden ze dergelijke risico's vermijden. Bovendien zouden ze hun spaarzame middelen niet moeten gebruiken om water aan te kopen. Deze nood namen we mee op ons lijstje.
Dat lijstje bespraken we daarna met Rex en Gilbert tijdens de Northfin-Felixfonds meeting, waar we onze indrukken en ervaringen van de voorbije week deelden en de noden die we hoorden, bespraken. Zij gaven ons wat meer duiding over zaken die ons verrasten. Samen maakten we nieuwe plannen voor projecten op basis van ons bezoek: de Azupupunga school voorzien van werkingsmiddelen voor kleine aankopen, het project bij Koning Boudewijnstichting heroriënteren naar de aanleg van een aantal waterputten en -pompen voor lokale gemeenschappen, het "fish-farming" project verder voorbereiden, met het model van Theodora in ons achterhoofd, steun aan de dam in Tilli en blijvende steun aan GLORE Home om de allerzwaksten in de samenleving een warme thuis en toekomstkansen te bieden.
s' Avonds aten we in het missiehuis op uitnodiging van een pastoor die 6 jaar in Leuven studeerde. Op het dak van het gebouw, in het halve duister, hadden we ons laatste diner met de hele groep. We hoorden er dat het Farmers Training Center, dat ooit door toedoen van Felixfonds werd opgericht, nog steeds actief is en sterk inzet op het aanleren van fish-farming technieken in huishoudelijke systemen aan plaatselijke landbouwers. Deze piste moeten we zeker verkennen om onze plannen rond fish-farming te versterken.
Nadat alle projectbezoeken afgerond zijn, splitste onze groep in twee: Anne, Josefien en Annemie gingen via Tamale terug naar Accra, en via een kleine tussenstop op Labadi Beach, op weg terug naar huis.
Lotte, Cis, Charlotte en Nils trokken er verder op uit naar Mole National Park en daarna naar Pap's Beach Camp in aan de kust in Ada Foah. De natuurpracht in Mole is ongeëvenaard in de rest van Ghana. Er leven ondertussen zeker 700 olifanten in het park, en honderden soorten vogels en andere zoogdieren. Na 3 dagen van nachtsafari's, olifantensafari's en vogelsafari's konden we zelfs niet meer bijhouden hoeveel soorten dieren we hadden gezien. Wat was het prachtig om te zien hoe de natuur in de park aan het bloeien is. Zeker een bezoek waard als je toevallig in de buurt bent!
De reis naar Ada Foah verliep niet bepaald vlot: de koeling van onze chauffeur zijn auto was kapot en na een korte tussenstop in een garage in Accra, waar ze hadden geprobeerd om de 20 cm lange barst in de radiator te lijmen (met superlijm natuurlijk), reden we in etappes van zo'n 10 km verder, voordat de motor opnieuw oververhit geraakte. Na 4 maal de auto aan kant te zetten en zakjes water in de koeling te gieten, werd het duidelijk dat we de overige 80 km naar ons verblijf niet zomaar zouden halen. Het was ondertussen al stikkedonker toen een andere taxi-chauffeur ons afzette in Ada Faoh. Dan restte ons alleen nog een ritje met de kano over het estuarium naar ons mysterieuze verblijf. Na deze lange dag reizen (3 uur in de auto van Mole naar de luchthaven, de vlucht naar Accra, 3 uur dat eerder 7 uur werd en 1 uur op de boot) waren we uitgeteld. Het ochtendgloren onthulde de pracht van ons verblijf: 3 hutten op een landtong tussen de zee en het lagoon. De laatste dagen in Ghana spendeerden we met het spotten van prachtige vogels, luieren op het strand en genieten van het heerlijke eten in ons verblijf. En dan terug naar België...